14/06/2021
Главная / Без рубрики / Кукрак бези саратони — сабаблари, аломатлари, даволаш ва олдини олиш
Место рекламы

Кукрак бези саратони — сабаблари, аломатлари, даволаш ва олдини олиш

Кўкрак бези саратони — сабаблари, аломатлари, даволаш ва олдини олиш
Кўкрак бези саратони — сут безлари тўқималарида юзага келадиган ёмон сифатли ўсмалар. Дунёда аёллар орасида учрайдиган саратон касалликларининг энг кэнг тарқалган тури бўлиб, 13 ёшдан 90 ёшгача бўлган ҳар 100 000 аёлга 99,4 та ҳолат тўғри келиши қайд етилган[манба]. ЖССТ маълумотларига кўра, ҳар йили дунёда 800,000-1,000,000 янги касалланиш ҳолатлари қайд етилади.

sut-bezlari-onkologiyasi

Сут безларида пайдо бўладиган ўсмаларнинг кўп қисми яхши сифатли бўлади ва хавфли деб ҳисобланмайди: улар секин ўсади, ўсма ҳужайралари соғлом ҳужайралардан сезиларли даражада фарқ қилмайди ва организмнинг бошқа органлари ёки қисмларига тарқалмайди.

Саратон мутатсиялар — ҳужайралардаги ўсишни тартибга солиш ва уларни соғлом сақлаш учун жавоб берадиган генлардаги атипик ўзгаришлар натижасида пайдо бўлади. Ёмон сифатли ҳужайралар назоратсиз кўпаяди, шунинг учун вақт ўтиши билан улар бирламчи ўсимтадан ташқарига чиқиб атрофдаги соғлом тўқималарга, лимфа тугунларига ва узоқ аъзоларга тарқалиши мумкин.

Сут безлари ҳужайраларидан ривожланган хавфли ўсмага кўкрак бези саратони деб аталади. Кўпинча касаллик бўлак ҳужайраларида (сут ишлаб чиқарадиган безлар) ёки каналларида (бўлакларда ҳосил бўлган сут кўкрак учига келадиган йўллар) бошланади.

Сабаблари ва хавф омиллари

Кўпгина ҳолларда кўкрак бези саратони тасодифан юзага келади. Фақатгина 10% ҳолатларда касаллик ирсий равишда БРCА1 ва БРCА2 генларидаги мутатсиялар туфайли келиб чиқади. Мутатсиянинг мавжудлиги кўкрак саратони ривожланиш хавфини 60-80 фоизга оширади деб тахмин қилинади, шунинг учун баъзи Европа мамлакатларида бу профилактик мастектомия (кўкракни тўлиқ олиб ташлаш) учун кўрсатма ҳисобланади.

Саратон хавф омиллари. Булар саратон касаллигининг бошланишига туртки берадиган сабаблардир. Аммо шуни ёдда тутиш керакки, бунда фақат саратон касаллиги юзага келиши еҳтимоли ҳақида гап бормоқда, маълум бир беморда касаллик ривожланиши муқаррар эканлиги ҳақида емас.

Хавф омиллари икки гуруҳга бўлинади — таъсир ўтказиб бўлмайдиган омиллар ва таъсирини камайтириш мумкин бўлган омиллар.

Таъсир ўтказиб бўлмайдиган хавф омилларига қуйидагилар киради:

  • Аёл жинси. Эркакларда касаллик камдан-кам ҳолларда ривожланади (бу генлардаги мутатсияга боғлиқ бўлиши мумкин);
  • Ёш. Касаллик 90 фоизи ҳолатларда 40 ёшдан ошган беморларда ташхисланади;
  • Генетик мойиллик, БРCА1 ва БРCА2 генларида мутатсиялар мавжудлиги;
  • Сут безларининг хавфли саратон олди (прэкантсэроз) касалликлари;
  • Анамнезда кўкрак саратони мавжудлиги;
  • Анамнезда кўкрак қафасига нурланиши таъсири бўлганлиги;
  • Ҳайз кўришнинг ёхуд менархенинг эрта бошланиши (12 ёшгача), кеч менопауза (55 ёшдан кейин).

Таъсир ўтказиш мумкин бўлган хавф омиллари:

  • Аёлнинг ҳомиладор бўлмаслиги (ҳомиладор бўлмаса хавф ортади), емизишни рад етиш, ҳомиладорликни сунъий равишда тўхтатиш;
  • Семизлик;
  • Қандли диабет, гипэртония;
  • Стэроид гормонлар, гормонал контрасептивлардан узоқ муддат фойдаланиш;
  • Алкоголли ичимликларни суистеъмол қилиш, чекиш;
  • Жисмоний фаолликнинг етарли емаслиги;
  • Тунгги иш тартиби.

Касаллик белгилари

  • Кўкракда атрофдаги тўқималардан фарқ қиладиган зич ҳосила пайдо бўлиши;
  • Сут безлари ҳажми, шакли ёки ташқи кўринишида ўзгаришлар;
  • Тэрининг ўзгариши, қипиқланиши, маълум бир қисмининг ботиб қолганлиги;
  • Кўкрак учининг ичкарига тортилиб қолиши;
  • Кўкрак ёки унинг бир қисмининг қизариши;
  • Тэрининг апелсин пўстлоғига ўхшашлиги.

Рўйхатда келтирилган аломатлар ҳар доим ҳам бир хил маънода кўкрак бези саратонини кўрсатмайди. Аммо мутахассис ёмон сифатли касалликни фақат текширувдан кейин истисно қилиши мумкин. Агар сизда бир ёки бир нечта аломатлар аниқланса, тўлиқ ва сифатли ташхис қўйиш учун шифокорга мурожаат қилиш зарур.

Касалликнинг охирги (ИИИ-ИВ) босиқчларида қуйидаги аломатлар қайд етилиши мумкин:

  • Кўкракдан шаффоф ёки қонли ажралмалар келиши;
  • Ўсма тэрига ўсиб кирганлиги боис кўркак учининг ичкарига тортилиб қолиши ва рангининг ўзгариши.

Босқичлари

Кўкрак саратони босқичи касалликнинг хусусиятларига қараб белгиланади. Босқични аниқлаш энг яхши даволаш усулларини танлашга ёрдам беради.

kokrak-bezi-saratoni

                 Сут безларининг анатомияси ва саратондаги ҳолатлари

Oдатда, кўкрак саратони босқичи 0 дан ИВ гача бўлган рақамлар билан белгиланади, 0 босқич инвазив бўлмаган саратон (ин ситу саратон), ИВ босқич еса организмнинг бошқа қисмларига тарқалган инвазив касалликни назарда тутади.

Босқични аниқлашда нималар еътиборга олинади:

  • Ўсимта ҳажми (Т ҳарфи билан белгиланади);
  • Минтақавий лимфа тугунларининг ҳолати (Н ҳарфи);
  • Узоқ метастазларнинг мавжудлиги (М ҳарфи);
  • Ўсимта ҳужайраларининг фарқланиш даражаси (Г ҳарфи);
  • Ўсимта ретсепторлари ҳолати (естроген ва прогестэрон ретсепторларининг мавжудлиги);
  • Саратон ўсмалари пролифэратсияси кўрсаткичи Ки67;
  • ЭРББ2ънинг ҳаддан ташқари експрессияси мавжудлиги ёки йўқлиги (ҲЭР2 / неу).

Кўкрак саратонининг молекуляр турлари

Касалликнинг кечиши прогнози ва даволаш чораларига қай тарзда жавоб қайтариши ўсманинг молекуляр-генетик хусусиятларига боғлиқ.

Ўсма ҳужайраларида естроген (ЭР) ва прогестэрон (ПР) гормони ретсепторлари, ҲЭР2 / неу епидэрмал ўсиш омиллари ретсепторлари ва бошқа молекуляр ва генетик белгилар мавжудлиги ёки йўқлиги ҳисобга олинади.

Шунга кўра қуйидаги субтиплар ажратиб кўрсатилади:

Луминал А (30—45 %). Булар гормон ретсепторлари (естроген ва / ёки прогестэрон) мавжуд, ҲЭР2 ретсепторлари йўқ ва Ки67 даражаси паст бўлган ўсмалардир. Ўсимта юқори даражада диффэрентсиятсияланган (Г1), одатда секин ўсади, касаллик энг яхши прогнозга эга;
Луминал Б (14—18 %). Гормон ретсепторлари (естроген ва / ёки прогестэрон) мавжуд, ҲЭР2-мусбат ёки ҲЭР2-салбий, Ки67 юқори даражада. Ўсимта, л типидаги А типидаги саратон касаллигидан кўра тезроқ ўсади, прогнози бироз ёмонроқ;
«Трипле нэгативе» (8—15 %).Гормонлар (естроген ва прогестэрон) ва ҲЭР2 учун ретсепторларга эга емас. Саратон касаллигининг ушбу тури БРCА1 ген мутатсиясига эга ва ёш аёллар орасида кўпроқ учрайди;
ҲЭР2 ижобий (27—39 %). Ўсмаларда гормон ретсепторлари (естроген ва прогестэрон) мавжуд емас, ҲЭР2 учун ретсепторлар еса мавжуд. Ўсимта луминал субтипларга қараганда тезроқ ўсади, ёмонроқ прогнозга эга бўлиши мумкин, аммо ҲЭР2 оқсилига йўналтирилган мақсадли тэрапия билан яхши даволанади.

Патологик градатсия

«Г» ўсимта ҳужайраларининг фарқланиш даражаси кўкрак саратони ҳужайралари ва нормал ҳужайралар ўртасидаги фарқни ва ўсимта ҳужайралари сонининг кўпайиш тезлигини англатади.

Г1 — юқори даражада диффэрентсиятсияланган ўсма. Саратон ҳужайралари соғлом ҳужайраларга ўхшайди, уларнинг ўсиш суръати секин ва метастаз еҳтимоли паст;

Г2 — ўртача даражада диффэрентсиятсияланган ўсма. Ўсимта ҳужайраларида нормал ҳужайралар белгиларига эга, кўпайиш тезлиги ва метастазларнинг шаклланиши еҳтимоллиги бўйича ўртача кўрсаткичларга эга;

Г3 — бу паст даражада диффэрентсиятсияланган ўсма. Саратон ҳужайраларида нормал ҳужайралар белгилари деярли аниқланмайди, кўпайиш тезлиги ва метастаз еҳтимоллиги юқори . Бундай касалликлар энг тажовузкор ва хавфли кечади.

Ташхисни тасдиқлаш

Сут безларини текширганда (ултратовушли текширув, МРТ, маммография, палпатсия) шифокорлар саратон касаллиги мавжудлигидан шубҳа қилишлари мумкин. Гумонни тасдиқлаш ёки рад қилишнинг ягона усули бу шубҳали қисмдан тўқима намунасини олиш ва уни микроскоп остида текширишдир.

Кўкракда ўсма шаклланишида кўпинча қалин игнали биопсия (трепан-биопсия) амалга оширилиб, матэриални гистологик текшируви ўтказилади. Агар онкологик ташхис тасдиқланса, унда иммуногистокимёвий тадқиқот ёки ўсманинг молекуляр хусусиятларини ўрганиш амалга оширилади.

Oрганизмда касаллик тарқалганлигини баҳолаш учун қуйидагилар белгиланиши мумкин:

  • Ултратовушли текширув;
  • Компютэр томографияси;
  • Oстеостсинтиграфия;
  • ПЭТ-КТ;
  • МРТ.

Ташхислаш

Классик стандарт усуллар:

  • Ултратовушли текширув;
  • Рентгенологик текширув — маммография.

Дуктография, стэреотактик биопсия, аспиратсион биопсия ва трукат-биопсия каби махсус тадқиқот усуллари кэнг қўлланилади. Биопсия пайтида олинган барча матэриаллар текшириш учун лабораторияларга юборилади.

Ўсимта тарқалишини баҳолаш — узоқ метастазларни аниқлаш ёки уларнинг йўқлигини текшириш учун икки томонлама контрастли компютэр томографияси (КТ) талаб қилиниши мумкин.

Баъзи ҳолларда беморларга ПЭТ-КТ текшируви буюрилади:

  • Анъанавий диагностика усуллари (КТ, синтиграфия) информатив бўлмаса, маҳаллий тарқалган ёки метастазланган ўсма бўлган беморларда касалликнинг босқичини аниқлаш;
  • Анъанавий диагностика усуллари (КТ, синтиграфия) информатив бўлмаса, даволаш жараёнида натижани баҳолаб бориш;
  • Даволанишдан олдин касалликнинг тарқалиш даражасини баҳолаш (агар керак бўлса, клиник онколог томонидан белгиланади);
  • Камида тўртта қўлтиқ ости лимфа тугунлари шикастланган беморларда лумпектомия ёки мастектомиядан кейин кузатув олиб бориш.

Кўкрак бези саратонини даволаш

Даволаш усулини танлаш кўплаб омилларга боғлиқ: касалликнинг босқичи, аёлнинг ёши, ўсманинг тузилиши ва ўсиш тезлиги. Замонавий тэрапия усуллари жарроҳлик, радиотэрапевтик ва кимётэрапевтик усулларнинг энг мақбул комбинатсиясидан, яъни комплекс ёндашувдан фойдаланади.

Тэрапияда мутахассислар ҳар бир беморга индивидуал ёндашишлари керак. Турли хил профиллардаги мутахассислар кэнгаши аёлга аниқ даволаш усулларини таклиф қилишлари, шу билан даволаш ҳам онкологик, ҳам естетик жиҳатдан муваффақиятли бўлиши керак.

Жарроҳлик

Oпэратсия усулини танлашда мутахассислар кўкракнинг шакли ва ҳажмини тиклаш вариантини олдиндан режалаштиришади. Жарроҳлик даволаш иккита ёндашувни ўз ичига олади: кўкракни қайта тиклаш усули тўғридан-тўғри уларга боғлиқ:

  • лумпектомия — сут безларини қисман олиб ташлаш;
  • мастектомия — сут безларини тўлиқ олиб ташлаш.

Қуйидаги ҳолатларда мастектомия зарур бўлади:

  • Беморда кўкрак ўлчами кичик бўлса;
  • Ўсимта тэрига ёки кўкрак қафасига ўсиб кирса;
  • Ўсимта жуда катта бўлса;
  • Ўсимта кўкрак қафаси бўйлаб тарқалса.

Кўп ҳолларда биринчи танлов сифатида аъзоларни сақлаб қолишга қаратилган опэратсияларга афзаллик берилади. Агар мастектомиядан ташқари бошқа вариант бўлмаса, беморга шахсий имтиёзларни ҳисобга олган ҳолда кўкракни қайта тиклаш учун турли хил пластик жарроҳлик амалиётлари таклиф етилади.

Кимётэрапия

Кимётэрапия опэратсиядан кейин ҳам, ундан олдин ҳам тайинланиши мумкин. Oпэратсиядан олдин кимётэрапиянинг мақсади бирламчи ўсимтани камайтиришдир, шунда кўкракни сақлаб қолган ҳолда ўсмани олиб ташлаш (лумпектомия) мумкин бўлади.

Жарроҳликдан сўнг, кимётэрапия метастазларни йўқ қилиш ва келажакда олидни олиш учун буюрилади.

Радиатсион тэрапия

Радиатсион тэрапия кўкрак саратонини даволаш учун учта ҳолатда ишлатилади:

  • Oпэратсиядан кейин касаллик қайталанишини олдини олишда;
  • Oлиб ташлашни имкони бўлмаган ўсмаларни симптоматик (паллиатив) даволашда;
  • Узоқ метастазлар туфайли асоратлар бўлганида (оғриқ, орқа мия ёки мия қисилишида) симптоматик даволашда.

Гормонал тэрапия

Кўкрак бези саратонини гормонлар билан даволаш ўсмада естроген/прогестэронга ретсепторлар мавжуд бўлган ҳолларда қўлланилади. Бунда Тамоксифен каби антиестроген, ароматаза ингибиторлари, гонадотропин-рилизинг гормон ишлатилади.

Гормонотэрапиянинг минимал давомийлиги — 5 йил, нохуш прогнозни ваъда қилувчи ҳатто битта омил бўлган ҳолларда еса 10 йил.

Кўкракни қайта тиклаш

Реконструктив опэратсия аёлга кўкракнинг шакли ўзгариши ёки олиб ташланганлиги туфайли стрессни олдини олиш имконини беради. Ҳозирда турли хил қайта шакллантириш усулларидан фойдаланилади, улар мураккаблиги ва давомийлиги билан фарқ қилади.

Кўкракни тиклаш усуллари:

Бир вақтнинг ўзида — опэратсия пайтида ўсма олиб ташланганидан кейин дарҳол амалга оширилади;
Кечиктирилган — даволашнинг барча босқичларидан кейин амалга оширилади.

Реконструктив опэратсиялар, шунингдек, кўкракни тиклаш учун ишлатиладиган тўқима турида ҳам фарқ қилади. Муайян вазиятга қараб, организмнинг ўз тўқималари (аутотўқималар) ёки доимий ёки вақтинча имплантлар (аллотўқималар) ишлатилади.

Oлдини олиш

Ҳар бир инсон организмнинг иложи борича соғлом бўлишига ёрдам бериши мумкин, бунда мувозанатли овқатланиш, соғлом тана вазнини ушлаб туриш, чекишни ташлаш, алкоголли ичимликларни чеклаш, мунтазам жисмоний машқлар ва спорт муҳим аҳамиятга эга.

Аммо соғлом турмуш тарзи саратон касаллиги юзага келмаслиги кафолати емаслигини, балки касалликка чалиниш хавфини камайтиришнинг бир усули эканлигини тушуниш керак.

Баъзи аёлларда ирсий омиллар туфайли кўкрак бези саратонини ривожланиш хавфи юқори. Масалан, агар бир нечта яқин қариндошларда (аёл ва эркаклар) кўкрак (сут безлари) саратони ташхиси қўйилган бўлса, айниқса эрта ёшда, БРCА1 ёки БРCА2 генларида мутатсия мавжудлиги еҳтимоли катта бўлади.

Check Also

chto-delat-esli-toshnit2

Кунгил айниши- ич кетиши сабаблари

КЎНГИЛ АЙНИШ ВА ДИАРЕЯ САБАБЛАРИ Овқат ҳазм қилиш тизимингиз безовта бўлганда ёки соғлиғингизга зарар етказадиган …

Пазанда: Пишириқ нарсалар