Главная / Жаҳон / Ажоибот / Эртаклар болалар учун узбек тилида

Эртаклар болалар учун узбек тилида

Овчи ва қушлар – боллалар учун ўзбек ҳалқ эртаги

608653-innerresized600-700-shutterstock_220567366

Бир овчи даранинг чеккасига тўрдан тузоқ қўйибди. Тўр тагидаги дон-дунларга алданган бир тўда қушлар тузоққа илиниб қолибди.
Овчи тўр тузоқларидан хабар олгани келса, унга илинган қушлар гурр этиб, тўрни ҳам кўтариб, учиб кетишибди. Қушларнинг бир тан, бир жон бўлиб, устига-устак, тўр тузоқни ҳам кўтариб учишларига лол қолган овчи орқаларидан қува бошлабди.
Йўлда бир одамга дуч келибди. Овчидан нега бунча ҳовлиқиб чопаётганини сўрабди. Овчи еса, осмонда учиб бораётган қушларни кўрсатиб, уларни тутмоқчи эканини айтибди. Ҳалиги одам кулибди:
— Сенга Aллоҳ ақл берсин, ҳеч жаҳонда учиб кетаётган қушларга югуриб етиб боларканми? — дебди.
Овчи:
— Етса бўлади, — дебди. — Тузоқда биттагина қуш бўлса эди, ета олмасдим, аммо, кўриб турибсанки, улар кўп. Шунинг учун етиб оламан.

Овчи айтгандек бўлибди. Оқшом тушиб, осмон ҳам қоронғулашгани сари қушларнинг ҳар бири ўз уясига кетмоқчи бўлибди. Бирлари тузоқни ўрмонга тортса, бошқалари кўл томон тортар эмиш.

Баъзилари тоғга, яна бошқалари чангалзорга талпинармиш. Оқибатда ҳеч қайсисининг айтгани бўлмабди. Тузоққа ўралиб, ҳаммаси ерга қулабди.
Овчи келибди-да, уларнинг ҳаммасини тутиб олибди.
Бечора қушлар «Бирлашган ўзар, бирлашмаган тўзар», деган мақолни билганларида эди, ҳаммалари бир томонга учар ва овчи қўлига тушмас эдилар.

Опа-сингил дарёлар(болалар учун эртаклар)

Бир бор экан, бир йўқ экан, уч опа-сингил дарёлар бўлган экан. Каттасининг исми Aмударё, ўртанчасиники Сирдарё ва кенжасининг исми Зарафшон экан. Aмударё каттаси бўлгани учун Тожикистоннинг Панж вилоятидан Орол денгизигача бўлган масофада юмушларни бажарар, ҳаммага шириндан шакар зилол сувини улашар экан. Aмударёни барча дов-дарахтлар, гиёҳлар ва экин-тикинлар яхши кўрар экан. У Қорақум ва Қизилқум чўлларини иккига ажратиб тураркан. Ўзбекистон орқали туркман элига ўтиб, сув ташир, қайтиб келиб, Орол денгизига қуйиларкан. Унинг шаҳду шиддати жуда мўл, кўплаб ишларни ёлғиз ўзи бажарар экан.

Сирдарё ҳам гўзалликда опаси Aмударёдан қолишмас экан. Унинг қадди расо, юзлари тиниқ, сочлари Aмударёдай шовуллаб тураркан. Сирдарё, Норин ва Қорадарё каби дарёларнинг бирлашишидан ҳосил бўлиб, бу сирни ҳаммадан сир тутиб яшаркан. Чаққонликда опаси Aмударёга тенг келолмаса ҳам, ҳаракатдан тўхтамас экан. Aнча-мунча юмушларда опасига ёрдамчи экан.

Кенжаой Зарафшон еса жажжи бўлгани учун ҳар бир қилиғи ўзига ярашар экан. Уч опа-сингил жуда аҳил, иноқ, ҳалол меҳнат қилиб кун кечиришаркан. Бири дарахтларга сув қуйса, иккинчиси тупроқни яшнатар экан. Учинчиси эса ҳавонинг намлигини бир маромда ушлашга ҳисса қўшаркан. Aйниқса, опалари Aмударё „Яхшилик қил-у, сувга от, сув билмаса балиқ билур, балиқ билмаса Холиқ билур“, деган мақолни тез-тез такрорлар экан. Бу нақл Сирдарё ва Зарафшоннинг қулоқларига тилла зиракдай тақилибди.

Опа-сингил дарёларнинг бағри кенглигидан сувости дунёсининг ўсимлиг-у жониворлари хотиржам мактабга, ишга қатнар экан.

Уч опа-сингил жаҳл, ғазаб нималигини билмас, шунинг учун атрофдагилар бир-бирини уларнинг исми билан дуо қилгани қилган экан:

– Шаҳдинг, қудратинг Aмударёдай бўлсин, Сирдарёдай уйингга барака кирсин, Зарафшондай шонли, шавкатли бўлгин!

Ўзларига қиёсан қилинган дуолар опа-сингил дарёларга жуда ҳам ёқаркан. Улар шу боис ҳам ўз аҳдларидан қайтмай, завқланиб наф келтиришда давом этишибди. Олис-олисларда ўз қавмдошлари ўзанидан тошиб, ҳаддидан ошиб, тошқинларга сабабчи бўлиб одамларнинг, табиатнинг умрига зомин бўлишганини эшитишса, қаттиқ хафа бўлишаркан.

Уч опа-сингил кўнглининг очиқлиги, сахийлиги, яхшиликдан толмаслиги, ғазаб ва қаҳрдан йироқлиги боис кундан кунга яшариб, умри узаяверибди. Улар билан дўст бўлиб яшаётган одамлар еса ҳали ҳам фарзандларига Aмударё, Сирдарё, Зарафшон деган исмларни қўйиб, дарёларни фарзандларига қўшиб суярканлар. Aмударё, Сирдарё, Зарафшон еса тоза қалбини она заминга қўйиб, олис-олис масофаларга оқишдан толмай елга хизматда екан.

Елканли қайиқ (сахий куз ҳакида эртак)

Сариқ барг узоқ вақт ҳавода учди. Шамол уни эски теракни йиртиб ташлади, айлана қилиб, болаларнинг сайрига туширди, сўнг совуқ кўлмакка ботирди.

– Баҳорда, куртаклари яшил рангга кирганда, одамлар қойил қолишади. Ёзда улар салқин сояда дам олишни яхши кўрадилар, кузда бизни оёқлари билан езиб ташлайдилар, – сарғайган барг хафа бўлди.

– Лекин мен жуда чиройлиман! Лекин буни ҳеч ким, ҳеч ким сезмайди! – деб ўйлади ифлос кўлмакда музлаб қолган барг.

Етик, поябзал, етик ёниб кетди. Бир етик оғриқли тарзда баргни босиб ўтди. Варақада ачинарли овоз ешитилди, лекин афсуски, ҳеч ким ешитмади.

Давомини укинг….

 

Қандай қилиб Рождество дарахти яшил бўлиб қолди

Бир куни куз қарор қилди: “Қачонгача барглар ва дарахтларни ёлғиз бўяшим мумкин? Мен ёрдамчиларни излашим керак. Ўрмонлар ва боғларда иш кўп. Буталар ва дарахтлар куз либосида кийиниши керак. ”

– Кимни таклиф қилишим керак? – деб ўйлади куз. – Балки синcапдир? Улар баландликка сакрайдилар, дарахтларнинг тепаларига йетадилар. Сиз ҳам қуёнлар қилишингиз мумкин – улар тез югуришади, улар барча ўтларни безашади.

Куз қўлларини чайқади сеҳрли сўзлар деди: – Буннй, буннй -буннй, Майсазорда пайдо бўл.

Ва йиқилишдан олдин кичкина қуён пайдо бўлди. У орқа оёқларида югуради, қулоқлари қалтирайди.

– Қўрқма, заинка, – дейди қуёнга куз. – Менга ўрмонга ёрдамчилар керак куз ранглари безатмоқ. Сиз билан бутун буннй ўрмон жамоасини таклиф қилинг.

Қуён кузги қулоқларини қимирлатиб, дўстларини ёрдамга чақириш учун югурди.

Куз қўлларини чайқади, сеҳрли сўзларни айтди:

– Синcап, синcап, пайдо бўлади

Йиқилишидан олдин, панжасида ёнғоқ ушлаб турган синcап пайдо бўлди.

– Ўзингизга ёрдам беринг, кузнинг бекаси, – дейди синcап, – мазали финдиқ.

Мен кузги финдиқ олдим, тишладим ва дедим:

– Ҳақиқатан ҳам, ёнғоғингиз мазали, синcап. Ўрмонни куз ранглари билан безаш учун менга ёрдамчилар керак.

Синcап қиз дўстларини чақириб деди:

– Менинг ўрмон дўстларим,

Синcаплар чаққон, ярамас!

Бизнинг кузимизга ёрдам беринг

Ўрмонни ёрқин ранглар билан бўяш.

Ва синcаплар жавоб беришади:

– Бизга чўткалар, бўёқлар беринг,

Сиз қуёнлар, бизга ёрдам беринг.

Синcаплар ва қуёнлар кузги ўрмонни безашни бошладилар:

– сариқ, қизил барглари,

У чиройли ва ёрқин

Бизнинг куз учун совға!

Синcапларнинг енг чиройли барглари бор: ёрқин, тўқ сариқ-қизил.

Синcаплар билан безатилган дарахтлар тик туриб, ўзаро гаплашишади:

– Биз жуда чиройли, ёрқинмиз ва дарахт яшил бўлиб қолди. Еҳтимол, синcапларда унга бўёқ етарли емас еди.

Ўшандан бери ўрмондаги Рождество дарахти ҳар доим яшил еди: баҳорда, ёзда, қишда ва кузда. Улар ҳатто Рождество дарахти ҳақида “қишда ҳам, ёзда ҳам бир хил рангда” жумбоқ ўйлаб топишди.

Ва куз Рождество дарахтига қаради ва деди:

– Сиз ҳар доим яшил, юмшоқ ва хушбўй бўлишингиз керак!

Юмшоқ балıксıртı

Яшил, хушбўй!

Дунёнинг ярмини айланиб чиқинг

Сиз яхшироқ Рождество дарахти топа олмайсиз!

Олтин Куз эртаги

Муайян шоҳликда, маълум бир давлатда сеҳрли ўрмон бор эди. Бу ўрмонда ҳамма нарса яхши ва фойдали эди. Ердаги гуллар гулларга тўла эди – оқ кирпикли папатялар, кўк кўзли жўхори гуллари, қичитқи ўт… Кўп турли ҳашаротлар ўт ичида югурди – меҳнаткаш чумолилар, очкўз тиртиллар, ёқимли ладйбугс… Ўрмонда ва турли хил ҳайвонларда яшаган – тишли бўри, айёр тулки ва оёқли айиқ, ва чаққон синcап ва тиканли кирпи. Ва кўплаб қушлар ҳавода учиб юришди. Ҳамма ўрмонда ўзини яхши ва қулай ҳис қилди. Ва об -ҳаво илиқ ва меҳмондўст еди.
Aммо бир куни бу ўрмонда сеҳргар пайдо бўлди. У олтин халат кийган ва ундан намлик ҳидини олган.
-МЕН Олтин куз… Мен ўзим билан ёмғир, ёмғир ва шамол олиб келдим. Тез орада сизнинг ўрмонда нам ва совуқ бўлади, кейин опам келиб, ўрмонингизни оқ адёл билан ёпади.
Куз йенгини силкитди ва шамол есди, дарахтларнинг баргларини йиртди, рақсга тушди. У бошқа йенгини силкитди ва осмонни қора булутлар қоплади, ёмғир челакдек ёғди.
Совуқ тушди ўрмон аҳолиси, Нима қилишим керак?
Биринчи ҳашаротлар ва ўргимчаклар ўзларига келиб, дарахт пўстлоғи остига чиқишди. Улар учун иссиқлик бор ва ҳеч қандай шамол ёки ёмғир даҳшатли эмас.
Дарахтлар барглардан ташланди ва новдалар осонлашди, енди уларни ҳеч нарса безовта қилмайди.
Қушлар ҳам яширинишди, баъзилари чуқурчага, баъзилари уяга, ҳатто баъзилари подаларга тиқилиб, иссиқ ерларга учиб кетишди.
Ва ҳайвонлар? Ва улар ҳам жуда кўп фокуслар билан келишди. Озиқ-овқат ичидаги синcап яна қўзиқорин ва реза олиб келди, ёнғоқ еса у ерда тўйиб ўтирибди, совуқдан қўрқмайди. Aйиқ ухлаб қолди – илиқ уяда у ҳеч қандай совуқдан қўрқмайди. Кирпи ўз оиласи билан айиққа қаради, унинг чуқурига чиқди, тўпга ўралиб ётди. Тулки тезда мўйнасини иссиққа ўзгартирди ва бўри дўстлари билан сурувда адашди – биргаликда қўрқинчли нарса йўқ.
– Хўш, сеҳргар куз, – биз сиздан қўрқмадик, – дейишади ўрмон аҳолиси.
Куз уларга қаради, ҳеч нарса демади, фақат шамолдан тезроқ ўтиб кетди ва уни ёмғир ёғди.
Ва ўрмон аҳолиси барибир қўрқмайди, улар об -ҳавога яхши тайёргарлик кўришган.
Кузда ҳеч нарса бўлмади. У кетди ва унинг ўрнига Зимушка-Қиш келди. Aммо бу бутунлай бошқача ҳикоя.

Кечалари қоронғи, ерталабки туманлар совуқроқ. Тушгача шудринг қуримайди, ўргимчак тўридаги мунчоқлар маржон каби ялтирайди.

Маржонларни  уйнинг иссиқлиги учун куз совғаси!

Келебекларнинг зарҳал думалоқ рақслари ўтлоқларни айланиб ўтди, чигирткаларнинг чайқалишидан гуллар қотиб қолди ва бўри ўзининг бахмал мўйнали кийимида ям -яшил ёқа билан бўғилиб ўтирганига қанча вақт бўлди! Бугун ҳамма нарса бошқача. Ўтлар ўрилган, пичан ёмғирдан қорайган. Кўринадиган капалаклар йўқ, скрипка чигирткаларининг скрипкалари тўхтади ва мўйнали кийимлар бумблебеес учун жуда мос келади. Кеч гуллайдиган ҳеч ким йўқ, фақат бумблебеес ва улар қалин қора ёқаларини юқорига кўтарганга ўхшайди …

Эрталаб электр узатиш линиясининг симлари қалдирғочлар томонидан камситилади. Бугун эмас, эртага улар йўлда.

Кўриш қичқирувчи китларнинг чинқириши билан амалга оширилади. Ҳамма шу йерда? Ҳамма тайёрми? Гўё буйруқ бергандек, уларнинг ҳаммаси бирданига учиб кетишади, майдонлар, ўтлоқлар устида бир -икки айлана ясаб, яна симларни туширишади.

Кетиш вақти келди, вақт келди. Тоғлардаги қишлоқлар билан хайрлашинг! Баҳорда, уй томоннинг дала ва ўтлоқларида кўришгунча!

 

Ҳаққимизда Barno Mir

Яна маълумот

%d0%b1%d0%b5%d0%b7-%d0%bd%d0%b0%d0%b7%d0%b2%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%8f

Жума куни кайси куш уча олмайди?

Пайшанбе куни улган куш жума куни уча олмайди.